{"id":46181,"date":"2026-10-27T09:47:17","date_gmt":"2026-10-27T08:47:17","guid":{"rendered":"https:\/\/losice.bpsiedlce.pl\/?p=46181"},"modified":"2026-10-27T10:03:21","modified_gmt":"2026-10-27T09:03:21","slug":"czego-nie-widac-o-tworcach-kultury-dawnych-wierzeniach-i-piesniach-ktore-nie-chcialy-zamilknac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/losice.bpsiedlce.pl\/en\/czego-nie-widac-o-tworcach-kultury-dawnych-wierzeniach-i-piesniach-ktore-nie-chcialy-zamilknac\/","title":{"rendered":"Czego nie wida\u0107? O tw\u00f3rcach kultury, dawnych wierzeniach i pie\u015bniach, kt\u00f3re nie chcia\u0142y zamilkn\u0105\u0107"},"content":{"rendered":"\n

Kto w\u0142a\u015bciwie tworzy kultur\u0119? Pisarz, malarz, kompozytor? Oczywi\u015bcie. A wiejska \u015bpiewaczka, kt\u00f3ra zapami\u0119ta\u0142a pie\u015bni po swojej babce? Albo mieszka\u0144cy, kt\u00f3rzy przez pokolenia piel\u0119gnowali obrz\u0119dy i zwyczaje, nie maj\u0105c poj\u0119cia, \u017ce kiedy\u015b kto\u015b nazwie to dziedzictwem niematerialnym? No w\u0142a\u015bnie. Podczas XXIII Podlaskich Spotka\u0144 Regionalnych postanowili\u015bmy przyjrze\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c tym mniej oczywistym tw\u00f3rcom. Nasza biblioteka przygotowa\u0142a wystaw\u0119, a Joanna G\u0105ska, nauczycielka bibliotekarka, wyg\u0142osi\u0142a prelekcj\u0119 o kulturze niematerialnej i duchowej Ziemi \u0141osickiej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z kultur\u0105 jest pewien k\u0142opot. Naj\u0142atwiej zauwa\u017cy\u0107 to, co mo\u017cna obejrze\u0107, przeczyta\u0107 albo postawi\u0107 na p\u00f3\u0142ce. Ksi\u0105\u017cka ma autora, obraz podpis, rze\u017aba swoje miejsce na wystawie. Tymczasem ogromna cz\u0119\u015b\u0107 naszego dziedzictwa przez stulecia obywa\u0142a si\u0119 bez podpis\u00f3w, katalog\u00f3w i dokumentacji. Pie\u015bni przekazywano z pami\u0119ci, zwyczaj\u00f3w uczono si\u0119 w domu, a o dawnych wierzeniach opowiadali starsi. Nikt specjalnie nie zastanawia\u0142 si\u0119 nad ich ochron\u0105. Po prostu stanowi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 codziennego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

I w\u0142a\u015bnie tutaj pojawia si\u0119 pytanie, nad kt\u00f3rym warto si\u0119 zatrzyma\u0107. Czy tw\u00f3rc\u0105 kultury jest wy\u0142\u0105cznie kto\u015b, kto pozostawi\u0142 po sobie konkretne dzie\u0142o? A co z lud\u017ami, kt\u00f3rzy przez ca\u0142e \u017cycie przekazywali innym pie\u015bni, opowie\u015bci i zwyczaje? Gdyby nie oni, dzisiaj nie mieliby\u015bmy czego bada\u0107, odtwarza\u0107 ani prezentowa\u0107 podczas regionalnych wydarze\u0144. Taki punkt widzenia zaproponowa\u0142a nasza kole\u017canka Joanna G\u0105ska<\/strong> w wyst\u0105pieniu \u201eCzego nie wida\u0107? Kultura niematerialna i duchowa Ziemi \u0141osickiej\u201d, przygotowanym na XXIII Podlaskie Spotkania Regionalne. Konferencj\u0119 pod has\u0142em \u201eTw\u00f3rcy Kultury Ziemi \u0141osickiej\u201d zorganizowa\u0142o 24 pa\u017adziernika w \u0141osickim Domu Kultury Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Ziemi \u0141osickiej.<\/p>\n\n\n\n

Swoje wyst\u0105pienie rozpocz\u0119\u0142a od archiwalnych fotografii przedstawiaj\u0105cych obchody 700-lecia \u0141osic oraz poch\u00f3d pierwszomajowy z 1964 roku. Cz\u0119\u015b\u0107 zdj\u0119\u0107 pochodzi\u0142a ze zbior\u00f3w J\u00f3zefa Rumika, przechowywanych w naszej bibliotece, pozosta\u0142e z prywatnego archiwum prelegentki. Fotografie zestawione ze wsp\u00f3\u0142czesnymi obrazami pokaza\u0142y, jak zmienia\u0142y si\u0119 sposoby \u015bwi\u0119towania, oficjalne uroczysto\u015bci i \u017cycie spo\u0142eczne. Trudno przy tym nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zachowa\u0142o si\u0119 sporo zdj\u0119\u0107, ale wiedza o przedstawionych na nich ludziach bywa ju\u017c znacznie skromniejsza. P\u00f3\u017aniej przysz\u0142a pora na sprawy jeszcze trudniejsze do skatalogowania. Dawne wierzenia, ludow\u0105 religijno\u015b\u0107, obrz\u0119dy, zabobony i przydro\u017cne kapliczki. Pojawi\u0142 si\u0119 \u015bw. Jan Nepomucen, procesje i do\u017cynki. Wiara i ludowe przekonania przez stulecia wp\u0142ywa\u0142y na spos\u00f3b \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w, ich zwyczaje, wyobra\u017cenia o \u015bwiecie i relacje z najbli\u017cszym otoczeniem.<\/p>\n\n\n\n

Dzisiaj \u0142atwo u\u015bmiechn\u0105\u0107 si\u0119 na wspomnienie dawnych przes\u0105d\u00f3w. Tylko \u017ce nasze prababki i pradziadkowie nie traktowali ich jak ciekawostek etnograficznych. Dla nich by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 rzeczywisto\u015bci. Mo\u017cna oczywi\u015bcie uzna\u0107, \u017ce skoro dawne wierzenia straci\u0142y znaczenie, nie warto ju\u017c do nich wraca\u0107. Ale wtedy pr\u00f3bujemy zrozumie\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107, pomijaj\u0105c spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego, w co ludzie wierzyli i czym kierowali si\u0119 na co dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze ciekawiej robi si\u0119 przy pie\u015bniach. Bo jak w\u0142a\u015bciwie zabezpieczy\u0107 co\u015b, co istnieje wy\u0142\u0105cznie w czyjej\u015b pami\u0119ci? Nie wystarczy postawi\u0107 tego na p\u00f3\u0142ce i nada\u0107 numeru inwentarzowego. Trzeba znale\u017a\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry pie\u015b\u0144 pami\u0119ta, zapisa\u0107 j\u0105, nagra\u0107 albo nauczy\u0107 kolejnych wykonawc\u00f3w. Dlatego podczas prelekcji Joanna przypomnia\u0142a te\u017c kobiety, kt\u00f3re zachowa\u0142y dawne pie\u015bni nadbu\u017ca\u0144skie. Pojawi\u0142a si\u0119 historia zespo\u0142u \u201ePodlasie\u201d, rekonstrukcji tradycyjnych stroj\u00f3w nadbu\u017ca\u0144skich oraz dzia\u0142alno\u015bci \u201eMarysieniek\u201d ze Starych Szpak\u00f3w. Dzi\u015b m\u00f3wimy o ochronie dziedzictwa, rekonstrukcjach i projektach. Dawniej wystarcza\u0142a pami\u0119\u0107 i ch\u0119\u0107 przekazania tego, co samemu otrzyma\u0142o si\u0119 od starszych. Oczywi\u015bcie nie wszystko uda\u0142o si\u0119 zachowa\u0107. I w\u0142a\u015bnie dlatego warto docenia\u0107 tych, dzi\u0119ki kt\u00f3rym przetrwa\u0142o cho\u0107by tyle.<\/p>\n\n\n\n

Z czasem pojawi\u0142y si\u0119 instytucje, zespo\u0142y i stowarzyszenia, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y organizowa\u0107 i rozwija\u0107 lokalne \u017cycie kulturalne. W wyst\u0105pieniu przypomniano dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u0141osickiego Domu Kultury, Zespo\u0142u Pie\u015bni i Ta\u0144ca Ziemi \u0141osickiej, Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Ziemi \u0141osickiej, Powiatowego Stowarzyszenia Animator\u00f3w Kultury i bibliotek. Z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia wiemy, \u017ce za ka\u017cdym wydarzeniem stoi znacznie wi\u0119cej pracy, ni\u017c wida\u0107 na gotowych fotografiach. Pomys\u0142, przygotowania, poszukiwanie materia\u0142\u00f3w, ustalanie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej kolejne pomys\u0142y, bo przecie\u017c skoro jedno si\u0119 uda\u0142o, szkoda by\u0142oby na tym poprzesta\u0107. I tak od lat powstaj\u0105 nast\u0119pne inicjatywy.<\/p>\n\n\n\n

Na tegoroczne Spotkania przygotowali\u015bmy r\u00f3wnie\u017c wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 tw\u00f3rcom kultury Ziemi \u0141osickiej.<\/strong> Zebrali\u015bmy dorobek os\u00f3b zwi\u0105zanych z regionaln\u0105 literatur\u0105, muzyk\u0105, sztuk\u0105 i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105. W takich przedsi\u0119wzi\u0119ciach szczeg\u00f3lnie przydaj\u0105 si\u0119 zbiory gromadzone przez kolejne pokolenia bibliotekarzy. Stare publikacje, fotografie i opracowania pozwalaj\u0105 przypomnie\u0107 nazwiska oraz dokonania, kt\u00f3re z biegiem lat schodz\u0105 na dalszy plan. A przecie\u017c o to w\u0142a\u015bnie chodzi\u0142o podczas tegorocznej konferencji. \u017beby przypomnie\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy przez lata tworzyli kultur\u0119 naszego regionu, i tych, kt\u00f3rzy nadal si\u0119 tym zajmuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142e wyst\u0105pienia przybli\u017cy\u0142y inne dziedziny tego dorobku. Krzysztof Starczewski m\u00f3wi\u0142 o dziedzictwie kulturowym, Agnieszka Dudziuk<\/strong> o literaturze, Wojciech Antoszczuk<\/strong> o muzyce, Daniel Ludwiczuk <\/strong>o sztukach plastycznych, a Marek Jerzman<\/strong> o regionalistach i ich dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W \u0141osickim Domu Kultury zaprezentowano r\u00f3wnie\u017c obrazy, rze\u017aby, ikony, r\u0119kodzie\u0142o i tradycyjne wypieki. Powsta\u0142a tak\u017ce galeria prac dzieci i m\u0142odzie\u017cy uczestnicz\u0105cych w konkursie plastycznym \u201eTw\u00f3rcy Kultury Ziemi \u0141osickiej\u201d. To dobry znak, \u017ce m\u0142odzi mieszka\u0144cy regionu zainteresowali si\u0119 postaciami, kt\u00f3re cz\u0119sto nie pojawiaj\u0105 si\u0119 w szkolnych podr\u0119cznikach. By\u0107 mo\u017ce dla cz\u0119\u015bci z nich konkurs sta\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkiem ca\u0142kiem nowych zainteresowa\u0144. Wa\u017cnym elementem Spotka\u0144 by\u0142o r\u00f3wnie\u017c wr\u0119czenie odznacze\u0144 \u201eZas\u0142u\u017cony dla Ziemi \u0141osickiej\u201d. W\u015br\u00f3d uhonorowanych znale\u017ali si\u0119 muzycy, regionali\u015bci, spo\u0142ecznicy i osoby piel\u0119gnuj\u0105ce miejscowe tradycje. Ich dorobek pokazuje, jak wiele r\u00f3\u017cnych dziedzin dzia\u0142alno\u015bci sk\u0142ada si\u0119 na kultur\u0119 naszego regionu. Nie zabrak\u0142o m\u0142odych artyst\u00f3w. Ch\u00f3r \u201eHuszlewiacy\u201d ze Szko\u0142y Podstawowej w Huszlewie wykona\u0142 hymn Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Ziemi \u0141osickiej, uczniowie Szko\u0142y Podstawowej w Kobylanach zaprezentowali przedstawienie \u201eMoja ma\u0142a ojczyzna\u201d, a wydarzenie zako\u0144czy\u0142 wyst\u0119p \u201eMa\u0142ej Ziemi \u0141osickiej\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dla naszej biblioteki, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie obchodzi 70-lecie dzia\u0142alno\u015bci, udzia\u0142 w konferencji by\u0142 kolejn\u0105 okazj\u0105 do wykorzystania gromadzonych przez lata materia\u0142\u00f3w i podzielenia si\u0119 wiedz\u0105 o regionie. Znamy warto\u015b\u0107 dokument\u00f3w i ksi\u0105\u017cek, ale r\u00f3wnie dobrze wiemy, jak wiele informacji nigdy nie trafi\u0142o na papier. Niekt\u00f3re historie mo\u017cna jeszcze odtworzy\u0107 dzi\u0119ki wspomnieniom mieszka\u0144c\u00f3w, inne niestety znikn\u0119\u0142y razem z lud\u017ami, kt\u00f3rzy je znali.<\/p>\n\n\n\n

I tutaj pozwolimy sobie na ma\u0142\u0105 polemik\u0119 z przekonaniem, \u017ce przesz\u0142o\u015bci\u0105 powinni zajmowa\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie historycy, a kultur\u0105 arty\u015bci. Gdyby tak by\u0142o, wiele dawnych pie\u015bni, zwyczaj\u00f3w i lokalnych opowie\u015bci prawdopodobnie nigdy nie doczeka\u0142oby si\u0119 zapisania. Czasem najwa\u017cniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em okazuje si\u0119 starsza s\u0105siadka, rodzinny album albo cz\u0142owiek, kt\u00f3ry przez kilkadziesi\u0105t lat zbiera\u0142 pami\u0105tki. Dlatego warto pyta\u0107, s\u0142ucha\u0107 i zapisywa\u0107. Nawet je\u015bli pocz\u0105tkowo wydaje si\u0119, \u017ce chodzi o zupe\u0142ny drobiazg. Bo za kilkadziesi\u0105t lat kto\u015b mo\u017ce w\u0142a\u015bnie tego drobiazgu szuka\u0107 w bibliotece.<\/p>\n\n\n\n

XXIII Podlaskie Spotkania Regionalne zorganizowa\u0142o Towarzystwo Przyjaci\u00f3\u0142 Ziemi \u0141osickiej. Partnerami wydarzenia byli Biblioteka Pedagogiczna w \u0141osicach, Miasto i Gmina \u0141osice, \u0141osicki Dom Kultury oraz Muzeum Ziemia\u0144stwa w D\u0105browie.<\/p>\n\n\n\n

Patronat honorowy nad wydarzeniem obj\u0119li starosta powiatu \u0142osickiego Bo\u017cena Niedzielak oraz burmistrz Miasta i Gminy \u0141osice Mariusz Kucewicz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Nagrodzeni w konkursie \u201eTw\u00f3rcy Kultury Ziemi \u0141osickiej\u201d<\/h3>\n\n\n\n

Klasy I-III szk\u00f3\u0142 podstawowych<\/strong><\/p>\n\n\n\n